على اصغر شميم
95
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
قفقازيه به دست آورد و 5 ميليون تومان غرامت جنگى گرفت . مفاد فصل اول عهدنامهى تركمانچاى اعلام استقرار صلح ميان دولتين روسيه و ايران و بعضى از فصول ديگر عهدنامه مزبور به شرح زير است : فصل دوم - چون مخاصمهى طرفين معظمين كه به سعادت امروز به اختتام رسيد ، تعهدات عهدنامهى گلستان را باطل مىدارد ، لهذا اعليحضرت شاهنشاه ايران و اعليحضرت امپراتور كل روسيه چنين صلاح ديدند كه به جاى عهدنامهى مزبور مواد و شرايط ذيل را كه مبنى بر ازدياد و استحكام روابط آتيه مودت و صلح ما بين روسيه و ايران است برقرار نمايند . فصل سوم - اعليحضرت شاهنشاه ايران از طرف خود و اخلاف و وراث خود خانات ايروان را كه در دو طرف رود ارس واقع است و نيز خانات نخجوان و ايروان را به ملكيت مطلقه به دولت روس واگذار مىكند . بناء عليهذا شاهنشاه ايران متعهد مىشوند كه دفاتر و اسنادى كه راجع به حكومت و اداره خانات فوق الذكر است ، منتهى در ظرف شش ماه از امضاء اين عهدنامه به مأمورين روس تسليم نمايند . فصل چهارم - عهدنامهى مربوط به تعيين خط سرحدى جديد بين ايران و روسيه يعنى مرز كنونى ايران و شوروى در منطقهى آذربايجان است . « 1 » فصل پنجم - اعليحضرت شاهنشاه ايران محض اثبات دوستى خالصانه كه نسبت به اعليحضرت امپراتور كل روسيه دارند به موجب همين فصل از طرف وارث و اخلاف خود واضحا و علنا تصديق مىنمايند كه ممالك و جزايرى كه ما بين خط تحديد فصل اخير ( فصل
--> ( 1 ) - براى اجراى فصل چهارم عهدنامهى تركمانچاى دربارهى تعيين خط مرزى يك سال پس از امضاء معاهده هيئت مختلطى از نمايندگان ايران و روسيه مأمور اين كار شدند و در آن هيئت ميرزا مسعود مستوفى و مهندس بارتلمى و ميرزا احمد خان از طرف ايران نمايندگى داشتند . جلسات هيئت مدتى در مرز تشكيل و پروتكلى نيز در اين باب نوشته شد ولى چنانكه از گزارش رسمى و غيررسمى مأمورين سرحدى آن زمان برمىآيد روسهاى تزارى به مدلول عهدنامه و پروتكل عمل نكرده در اغلب نقاط سرحدى تجاوزاتى نموده ، پستهاى خود را به داخل خاك ايران پيش آوردهاند و حتى اسامى بسيارى از نقاط مرزى را تغيير دادند و روى همين اصل در سال 1896 ميلادى روسها كميسيونى به مرز مغان اعزام داشته توسط خلمتسكى مهندس ، نقشه و پروتكلى به ميل خويش از آن حدود تهيه نموده در نظر داشتند آن را به دولت ايران تحصيل نمايند ولى دولت ايران رسما از امضاى آن خوددارى كرد و همينطور موضوع معوق ماند ماند تا اين اواخر يعنى در سال 1304 ( 1925 ميلادى ) كه براى خاتمه دادن به اختلافات مرزى كميسيونى از طرف دولت ايران به مرز مغان اعزام گرديد . « مرزهاى ايران تأليف مهندس محمد على مخبر » .